DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Konya 27°C
Parçalı Bulutlu

Bir Tarihçi ve Arkeolog olan Gertrude Bell’in ilginç hikayesi..

15.12.2018
297
A+
A-

Arapların Anası, İngilizlerin Çöl Kraliçesi..

Bizimse bir hainimiz..

Gertrude Belll’in raporları, günlükleri, mektupları ve fotoğraflarından oluşan arşivi 1990’larda Newcastle Üniversitesine verildi. 1990’ların ortasında İnternet ortamında yayımlandı. 2007 yılında da Dünya Cültür Mirası olarak UNESCO tarafından koruma altına alındı.

Ajanlık faaliyetleriyle başta Irak olmak üzere Araplar’ın Osmanlılardan ayrılıp devletler kurmasının önünü açan, krallar atayan kadın olarak tarihe geçti. En acısı da Araplar sevgili peygamberimizin kızı Fatma Anamızın “Ana” sıfatını ona takdim ettiler. Arapların Devlet Kuran Ana diye saygı gösterdiği GertrudeBell Batı’da Çöl Kraliçesi olarak bilinir. Hakkında filmler çevrildi, çizgi romanlar yayımlandı.

Gertrude Margaret LowtianBell, 14 Temmuz 1868 tarihinde İngiltere’nin DurhamCountry’i de doğdu. Üç yaşında annesini kaybedince babası oyun yazarı Florence Oliffe ile evlendi. İlk ve Orta eğitimini doğduğu şehirde yapan Bell üniversite eğitimi için Oxford’a gitti.
Burada tarih, arkeoloji ve coğrafya dersleri aldı. .

Oxford tarihine okulu birincilikle bitiren ilk kadın olarak geçti.
Kabına sığmıyordu; ülkeler görmek istedi..
İlk önce 1892 yılında Tahran Büyükelçisi olan amcasının yanına giti.
Daha sonra 1897-1898 ve 1902-1903 yılları arasında iki dünya turu gerçekleştirdi.

1898’de Arapçasını ilerletmek için Kudüs’e gitti.
1905 yılında Suriye’de başladığı gezileri ve arkeolojik çalışmaları 1907 ve 1909’da Türkiye’de devam etti.
1905 ve 1907 yıllarında Konya’da bulundu. Bu gezilerinde kendine bir Arap olan Fettah eşlik etti.

Sille, GerrudeBell, Aya Elena Kilisesi. http://gertrudebell.ncl.ac.uk/photos_in_album.php?album_id=4&start=140

Fettah’la olan yakınlıkları uzun yıllar sürdü. Suriye ve Arabistan çöllerini birlikte dolaştılar. Kahire’de sevgilisini Çanakkale’de kaybettiği zaman Fettah onun en büyük dert ortağıydı. Çöl Kralı filminde de dile getirildiği üzere kendisinin Arap sevgisi Fettah’la başlamıştı.

                1909’da Kargamış’a uğradı, arkeolojik incelemelerde bulundu. Bu kazıda Lawrence de bulunuyordu, tanışmaları ve gelecekte Osmanlı’ya karşı hareketleri burada şekillenmiş olmalı.

1921 yılında Hicaz ve Mekke Emiri Şeyh Hüseyin’in oğlu Faysal’ı Irak Krallığına getirdi.

Şehrimiz Konya’da da iki kez bulunan Bell, Sille, Kilista(Gökyurt) çevresinde araştırmalar yaptı. William Ramsay’ın Karadağ ve Kızıldağ’daki kazılarında fotoğrafçılığını yaptı. Konya’dan Yunuslar Hanı, Kızılören Hanı, Alaaddin Tepesi,İnce Minare, Sahip Ata ve Fransız Konsolosluğu bahçesi gibi bir çok noktadan çektiği fotoğrafları arşivinde yer alıyor.

Sille Köprüsü,Bell 1905. http://gertrudebell.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=1210

İnce Minare, Bell 1905,http://gertrudebell.ncl.ac.uk/photos_in_album.php?album_id=4&start=100

1907’de arkadaşı Arkeolog William Ramsay’la Konya’ya gelen Bell, İngiltere’nin Konya askeri konsülü  Dick Doghty-Well ile tanıştı. Dogty-Well’eaşık oldu, ancak onun evli olması evlenmelerine mani idi. Bu tarihten itibaren  İngiliz istihbaratı için çalışmalara başladığı anlaşılıyor. 

1909’da Kargamış kazılarına katıldı. Suriye ve Arabistan’a geçip Arap aşiretlerinin örgütlenmesinde rol aldı. Bu tarihlerde Lawrence’in çalışmaları da görülmektedir. Lawrence Bilgeliğin Yedi Direği adlı kitabında Gertrude Bell’e Türklere karşı Araplarla işbirliğinden az da olsa söz eder.

Birinci Dünya savaşı sonrasında Bell, Lawrence ve Churchill’in piramitler önünde resimleri vardır. Burada Ehramlar önünde Batı’ya selam duran Orta Doğu’nun son yüzyılın mimarları Napolyon’u  anarak adeta “Senin başaramadığını başardık”der gibi meydan okumaktadırlar.

Bell, Churchill ve Lawrence vd. Piramitler Önünde 12 Mart 1921 Kahire Konferansı.  https://www.cliohistory.org/thomas-lawrence/cairo/

Napolyon’u örnek alarak gelen Lawrence o günleri şöyle dile getirir:

..Arapların Türklere karşı başlattığı bu başkaldırı hareketini, benim istediğimden ve düşündüğümden çok daha fazla ve etkili bir şekilde kontrol ediyor ve yönlendiriyordum;oysa ben böylesi bir görevin üstesinden gelebilecek denli bir eğitime sahip değildim. Askeri teoriler konusunda yeterince kitap okuduğum söylenebilirdi. Oxford’un bana verdiği araştırma ve okuma merakı, Napolyon dönemini, Clausewitz ve  ekolünü; Coammerer ve Moltke’yi ve en son Fransız askeri kuramcılarını inceleme ve  araştırmama yol açmıştı(s.295). 

“Arabistan’ın yüzde ikisi aktif olarak savaşa katılıyordu; geriye kalan nüfus ise, başkaldırı hareketini baltalamaya yol açmayacak şekilde sempatiyle bakıyordu harekete. .. (Bilgeliğin Yedi Direği, s.311)

                Kut-ülAmera mağlubiyeti sonrasında Halil Paşa ile esir düşen 23 bin İngiliz askerinin serbest kalması için görüşmeler yaptı. 1 milyon İngiliz sterlini ve silahlarını bırakma sözünü  Halil  Paşa’ya iletti. Ancak Halil Paşa bu teklifi kabul etmemiştir.

Lawrence anılarında Medine hattına uzanan demir yolunu nasıl havaya uçurduklarını.. Demiryoluna dinamitler yerleştirirken yakalandığı sırada hayatında ilk ve son kez namaz kılarak Türk askerlerinin elinden  kurtuluşunu anlatır.

Türk ordusunu Arap birlikleriyle pusuya düşürdüklerini ve şehit ettikleri yeni gelen bu askerlerin kıyafetlerini Arapların çıkarıp sırtlarına geçirdiklerini anlatır.

Tepe gibi yığılan şehitlerimiz hakkında onlar yeni gelmişlerdi, kıyafetleri solmamış, çöl bedenlerini henüz yakmamıştı, bembeyaz bedenlerini seyrederken ben bile üzüldüm, diyerek acıklı halimizi kaleme almıştır(Bilgeliğin Yedi Direği).

12 Mart 1921’de Kahire Konferansında Orta Doğu’nun yüz yıllık haritasını İngilizler çizmişlerdi.

İngiltere’nin Orta Doğu uzmanları toplantısı olan Kahire Konferansı, 12 Mart 1921 Cumartesi sabahı resmen başladı. Konferans, İngiltere’nin Haşimi’de prenslere kontrol ettiği eski Türk topraklarının iki büyük parçasını kontrol etme planını onayladı.

TE Lawrence’ın Birinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında çalıştığı Prens Faysal’ın Türk Mezopotamya bölgesinden yeni bir ülkenin kralı olacağı konusunda hemfikirdi. Burasına Irak denilecekti.  Kardeşi Prens Abdullah, Ürdün Nehri’nin batısındaki Filistin’den bir ülkeyi yönetecekti: Transjordan (şimdiki Ürdün’dür).

TE Lawrence, Mart 1921’de Kahire’deydi ve konferansı düzenleyen İngiliz Sömürge Sekreteri Winston Churchill için çalışıyordu. Churchill ve Lawrence bu planı Irak ve Transürdün için konferanstan önce yapmışlardı. Ve planları, Lawrence’ın savaş sırasında ve savaş sonrasında aldıkları iki fikre dayanıyordu. Birincisi, Araplara kenditopraklarının kontrolü verilmelidir (Lawrence’ın Arapların Osmanlı İmparatorluğu ve Britanya’ya karşı onunla birlikte savaştığı zaman yaptıklarını ima ettiği gibi). Ve ikincisi, bu iktidara bahşedilebilecek uygun Araplar Haşimi ailesinin üyeleriydi: Kral Hüseyin ve oğulları, Faysal ve Abdullah dahil. Kahire’deki konferansa otuz dokuz İngiliz erkek ve bir İngiliz kadın Gertrude Bell katıldı.

Kahire Konferansına Katılanlar(Sekmen 2016)

GertrudeBell Kahire Konferansında İngilizlerin Orta Doğu Masası Şefi seçildi.

Buradan Irak’a geçip devletin kurulma aşamalarında görev aldı. Bağdat Müzesini kurdu. 1926 yılında intihar etti. Annesine son üç günde yazdığı mektupta her hangi bir şikayeti görülmeyen Bell’in niçin intihar ettiği bilinmiyor.

GertrudeBell 20 yılı aşkın Orta Doğu çöllerinde bölgede kurulan Arap devletlerine analık etmişti.   Onun yüzyıl önce Arap çöllerindeki İngiliz çıkarları için verdiği mücadeleyi,  Türk  çocukları da ülkesi için göstermelidir.

Lawrence 1991,T.E., Bilgeliğin Yedi Direği, Bir Casusun Anıları. Rey Yayıncılık.Çev.Yusuf Kaplan, İstanbul.

Newcastle UniversityGertrudeBell Archive;http://gertrudebell.ncl.ac.uk/; http://gertrudebell.ncl.ac.uk/search_photos_results.php?search_photos=Cairo&Submit=Search+photos

https://www.biyografi.info/kisi/gertrude-bell(15.12.2018)

https://www.cliohistory.org/thomas-lawrence/cairo/(Erişim 1512.2018)

Sekmen, 2016, Veysel, Irak’ı Çizen kadın, http://www.geliboluyuanlamak.com/676_gertrude-bell-irak-sinirini-cizen-kadin-veysel-sekmen.html

https://www.cliohistory.org/thomas-lawrence/cairo/(Erişim 1512.2018)

Sekmen, 2016, Veysel, Irak’ı Çizen kadın, http://www.geliboluyuanlamak.com/676_gertrude-bell-irak-sinirini-cizen-kadin-veysel-sekmen.html

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.