Büyük Selçuklu Çinileri

21.11.2018 - Çarşamba 23:20
Esen MERMER

Selam dostlar.

Büyük Selçuklu çinilerine olan tutkum ve bitip tükenmek bilmeyen çalışma arzum ile yine birlikteyiz. Sizlerle birlikte olmak öğrendiklerimi satırlara dökmek harika oldu benim için.

Haydi bakalım başlıyoruz. Dünya müzelerinde gezinmeye bugün muhteşem bir eser ile başlamak istiyorum. Kişisel sergime hazırlanırken çarpıcı bir desen hazırlanırken rastladım diyebilirim. Bronz bir çalışma ama benim için çiniye sır altı olarak çalışmak zor olmazdı. Aynı yöntemle çalıştığım için inanılmaz bir desendi. Çift başlı kartal, ilk defa çiniye çalışma olarak ve kaç kere çalıştığımı saymıyorum artık. Sanki benimle özdeşleşti diyebilirim. Sergi afişlerimde vazgeçilmezim oldu.

12. ve 13. yy tarihlenen İran- Tebriz- Azerbaycan Müzesi’nde olan bu eser bronzdan dökme ve kazıma tekniği yapılmıştır. Olağanüstü bir çalışma olan çift başlı kartal, Anadolu Selçuklu Devleti sembolüdür. Aynı zamanda İran’da bir tabakta bulunan bu sembolün Büyük Selçuklu Devleti’nin de bu sembolü kullanmış olabileceğini akla getiriyor. Çift başlı kartala nazarlık, tılsım, güç ve kudret gibi çeşitli anlamlar yüklenmiştir.

Çiniye sır altı olarak çalıştığım boyama sonrası sabırla ve aşkla kazımalarını yaptığım 40 cm tabak.

12.ve 13. yy tarihlenen Lüster tekniği ile yapılmış yine beni çok heyecanlandıran muhteşem bir kase çalışması. Tebriz- Azerbaycan Müzesi’nde bulunmaktadır.

Kasenin ortasından başlayalım incelemeye. Sekiz kollu bir motif görüyoruz ve bu motif birçok  eserde kullanılmış. Lüster tekniğindeki eserlerde figürler genelde Türk oturuşu da denilen bağdaş kurmuş şekilde tasvir edilir. Burada dikkatimi çeken sekiz figüründe ayakta tasvir edilmiş olmasıdır. Dikkat edersek kostümdeki motifler ayrı ayrıdır. Biri diğerine benzemez. Kesinlikle çok ilginç bulduğum bir ayrıntıdır.

Figürlerin etrafında o dönem cennet hayatını simgeleyen nar motifleri görmekteyiz. İnsan tasvirlerinin aralarında sarmal şeklinde rumi motifleri görülür. Kasenin iç yüzeyinde kufi yazılar ve en dış kenarda çok belli olmasa da yazı kuşağı görülüyor. Bu yazılar genellikle iyi dilek temennileri bir beyitten alıntılar, usta hakkında bilgiler olur.

Tebriz- Azerbaycan Müzesi’nde bulunan 12.ve 13. yy tarihlenen Lüster tekniği bir vazo. Muhteşem bir form. (Selçuklu sürahilerinin formları tartışılmaz. İleride bununla ilgili bir yazım olacak)

Desen çok net olmasa da yine bir şeyler anlatıyor. Tüm ihtişamı ile. Oturan iki figür, kostümlerdeki çintemani motifi, soylu olduklarına sair önemli bir ipucu. Aralarda sarmal şeklinde rumi motifleri görülüyor.

Çintemani: Orta Asya kaynaklı olan motif ikisi altta biri üstte olan 3 yuvarlak benekten meydana gelmiştir. Türk devletlerinde güç, kuvvet ve hükümdarlık sembolüdür.

Bir yazının daha sonuna geldik. Gönül isterdi ki hepsine yer verelim. Daha öncede belirttiğim gibi İran müzelerinde Büyük Selçuklu çinileri çok az. Haftaya görüşmek üzere.

Sevgiyle kalın.

YORUM YAZ