DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Konya 30°C
Az Bulutlu

Medeniyet ve şehir ilişkisi

16.12.2018
194
A+
A-

Şehirlerle ilgili yaptığımız kaynak araştırmasında dikkat çeken bir hususu ele almak istiyoruz, bu yazımızda. Kimi kaynak eserlere bakarken ciddî ciddî kimi şehirlerimiz yanında ilçelerimizin de dünyaya medeniyet merkezi olduğuna tanıklık etmekteyiz, dünya gözüyle. Bazı şehirlerin medeniyet merkezi olduğu iddiası, yabana atılır gibi değil. Kitaplaşmış bu iddiaların hakikatle örtüşmesi, kişiden kişiye değişse de doğru olup olmadığına aklımız ermedi, açıkçası.

Bu cumartesi şehri soğuk iklime geçiş sebebiyle dolaşmaktan imtina ettik, açıkçası. Fotoğraf çekme zamanı değil, aralık ortası. Hazır gezmemişken, kara kaplı deftere bakıp, hangi şehirlerin ya da ilçelerin medeniyet merkezi olduğunu sizinle paylaşmak istedik. Meramımız bu olunca, kaynak adlarını verdiğimiz eserleri okuma fırsatı bulduk, uzun zaman sonrası.

Aslında bu hafta cennete benzetilen kimi şehirleri ve ilçeleri ele almak istemiştik. Bu hususu, medeniyet merkezi olduğu iddia edilen şehir ve ilçe sayısının çok olduğunu görünce, bunun farkına varınca sonraki yazımıza temel oluşturmasını amaçlayarak sizinle paylaşmaya karar verdik. Cumartesi yazıların biraz can sıkıcı olmaması lazım geldiği için, isterseniz ilk kez ifşâ edilen bilgilere gülün ya da üzülün ya da sevinin bu sizin tercihiniz. Biz, bu medeniyet merkezilerini kaynaklarıyla sunarken, hiçbir ile ya da ilçeye hakaret kastı taşımadığımızı da belirtelim. Doğduğum ilçe dahi “Medeniyetler Kavşağında Bir İlçe Çınar” adıyla anılmışsa ve bu kitapta birkaç araştırma makalemiz yer almışsa, öncelikle kendimizi de eleştirdiğimizi belirtelim.

“Şehir Araştırmacısı” sıfatını, binlerce şehir kitabını bir araya getirerek, kendi kendimize yakıştırdığımızı ve bundan sonra şehirlerle ilgili araştırma yapanların sayemizde bu sıfatı kullanma serbestliğine sahip olduğunu söylesek mi?

Kommagene Krallığı, günümüzde Adıyaman merkezli kurulan ve uzun dönem egemenliğini sürdüren bir Krallık. Bundan dolayı Dünyanın 8. Harikası sayılır, dünden günümüze gelen yapılarının bir bölümüyle. “İnsanlığın Kültür Mirası Adıyaman” adıyla bir eser kaleme alınmış. Kommagene dolayısıyla bunu yadırgamıyoruz. Ne hikmetse UNESCO adındaki kuurluşun Dünya Kültür Mirasları Listesi’nde yer almış, Kommagene.

“Aydın Medeniyetler Vadisi”, aslında bir broşür. İ Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından yayınlanmış. 1300 senesinde kurulan Menteşe Beyliği, Osmanlılarca 1425 senesinde muhtemelen ortadan kaldırılmış. 125 Senelik bir beyliğin hüküm sürdüğü Aydın ve çevresinde kast edilen daha önceki dönemlerin toplamıdır, aslında broşürün dikkat çekmek istediği. Belki biz yanlış anlamışız.

Bursa, geçmişi köklü bir şehir. “Dört Kapı Dört Medeniyet” başlıklı 2011 Tarihli çalışmada Bursa anlatılırken, şehrin birkaç egemenliğin etkisi altında kaldığını anlıyoruz. Her kapının nasıl olur da başka bir medeniyete açıldığını çözmek, bilmece konumunda zor, çetin uğraş görünüyor.

Erzurum’u bir eser başlığında, “Medeniyetler Beşiği Erzurum” şeklinde görüyoruz. Acaba, dünyaya ilk kez medeniyet kavramı, Erzurum’dan mı yayılmıştır? Bu soru cevapsız kalınca, çoğul eki almış “Medeniyet” ifadesinin tekil olmadığını görüyoruz. Dadaş Diyarı’nda kaç medeniyet ortaya çıkmıştır? Bunu Şehir Araştırmaları Merkezi’nde iki yüze varan şehir kaynağından okumamız elzem durumdur.

Aynı zaman içinde Erzurum ile ilgili başka bir başlık: “Tarihe Işık Tutan Şehir Erzurum” Bu çalışma şehrin tarihteki önemine işaret çekmek için iddialı isimle hafızamızda yer edinme amaçlı olmalıdır. Trabzon konulu bir tanıtımda şehir, “Tarihe Yön Veren Şehir” olarak gösterilmiş, İstihdam Dergisi’nin 27. Sayısı’nda. Bunu Erzurumlular duymamalı, açıkça.

Atlas Dergisi’nin Haziran 2012 Tarihli sayısında Gaziantep için “Yerin Altındaki Şehir” denmiş. Gaziantep’te Kapadokya’yı çağrıştıran eserler yok, bildiğimiz. Zeugma mı kastediliyor, başlıktan? Bunu anlamamak mümkün mü? Her şehir yanında Gaziantep farklı mıdır?

İstanbul’a dair beş yüzü aşkın kaynak eser okuyan biri olarak, İstanbul için bu iddialı isimleri kitabına verene rastlamış değilim, açıkçası.

Kayseri Belediyesi’nin yayınladığı bir fotoğraf albümü, 3. Ulusal Fotoğraf Yarışması’nda dereceye girmiş eserleri bir araya getirmiş. İsmi oldukça tanıdık: Medeniyetler Şehri Kayseri. Anlaşılan medeniyetin bir kolu da Kayseri’de buluşturmuş, insanlığı medeniyetle.

Mevlana ve Mesnevî kaynaklı bir isim: Sevginin ve Barışın Kenti Konya. Başka bir çalışmada “Tarih ve Kültür Şehri” geçiyor, Konya’nın adı. Kast edilen Mevlana ya da Mesnevî görüşleri ise mesele söz konusu değil, aslında.

Mardin, Kadim Kültürlerin Şehri olarak lanse edilmekte, bir çalışmada. Salih Doğan imzalı Mardin’i konu alan çalışma, benim de iki makalemin yer aldığı Çevre ve İnsan Dergisi’nden. Ben de Mardin’i konu edinmiştim, bu dergide, yıllar önce.

Çaylık, ÇAYKUR tarafından çıkarılan bir dergi. Rize’den “Çayın Başkenti” olarak bahsedilmiş, Ekim 2016 Sayısı’nda. Bakın bu başkentliğe bir şey dememiz mümkün değildir, açıkçası.

Göbekli Tepe Kazıları sonrası Şanlıurfa gündeme daha gelir oldu. Travel adlı derginin verdiği kitapçık adı yabancı gelmiyor, bize: Tarihi Yeniden Yazan Şehir Şanlıurfa. Doğrudur, on bin sene önce de şehir “Urfa” olarak mı, bilinirdi? Kitapçığı hazırlayanlar buna cevap vermekten uzaktır, eminim. Harran, Atlas’ta Haziran 2003’te “Göklerin Şehri Harran.” Olarak tanımlanmış.

Son dönemde hatırı sayılır şekilde turizme kazandırılmak istenen illerden biri de Van’dır. Van için söylenen oldukça iddialı: Tarihe ve Tarife Sığmayan Kent Van” Kent’in kasaba olduğunu bilmemiş olmalı, çalışmayı hazırlayan ve onaylayan kimler ise… Ekrem Kali imzalı bir çalışma, “Uygarlıklar Beşiği Van” diye geçer. Akdeniz Uygarlığı Van’dan sonra mı gelir? Van, daha fazla mı uygarlığa sahip? Emin olun, anlamaktan uzağım.

Bayburt yeni il olmuş ilçelerimizden bilinir. Bayburt, “Tarihin İkinci Medeniyet Merkezi Bayburt” olarak isimlendirilmiş, bir çalışmada. İlhan Yardımcı imzalı bu çalışma ile Bayburt’un tarihte ikinci medeniyet merkezi olduğunu anlıyoruz, böylelikle.

Çınar, Diyarbakır’ın 1937 Senesinde ilçe olan, daha önce köy konumunda bir yerleşim alanı. İlçemiz, “Medeniyetler Kavşağında Bir ilçe” olarak iddialı biçimde kitaba adını vermiş. Üstüne üstlük bu kitapta hatırı sayılır onlarca sayfa araştırmalarımız mevcut. Hangi medeniyetler bu kavşakta buluşmuş? Şimdilik “Zerzevan” adıyla andığımız kale, tarafımızdan öncelikle içinde bir yer altı şehri olduğu söylenilmesine rağmen ciddiye alınmamış, bilimsel olarak ispatlanınca turist çeker hale gelmiş.

Bizim az misal verdiğimiz düşünülebilir. Zamanınız çoksa sözü biraz daha farklı hale getirelim. Termal kaynaklar, bildiğimiz üzere sıcak su akıntıları kaynaklıdır. Afyonkarahisar “Termalin Başkenti “olarak tanıtılır, çalışmalarda: Türkiyenin Termal Başkenti Afyonkarahisar ( Çaylık Ocak 2017) Bu çalışmanın İngilizce versiyonu şu şekilde: Capital of Termal Tourism Afyonkarahisar. Bu yetmez imiş gibi başka bir tanıtım çalışması: Frig Vadisi Termal Turizmnin Başkenti Afyonkarahisar. Ankara Kalkınma Ajansı’nın desteğinde yayınlanan bir çalışma adı şu biçimde: Sağlık ve Termalin Başkenti Ankara.

Ankara mı Afyonkarahisar mı? Siz, kararınızı verdiğiniz zaman, hangi şehrin ya da ilçenin medeniyet merkezi olduğuna da eminim doğru cevap verme konumuna gelirsiniz. Haydi diyelim, “Diyarbakır, 33 Medeniyete Ev Sahipliği Etmiş Şehir” olarak gösteriliyor. İlk etapta buna gazete ve kitap çalışmalarımızla karşı çıkan biz olduk. Bu şehir doğumlu olan, yıllarca bu konuda araştırmaları bulunan olarak, itiraz sesi bizden yükselmiştir. Ben kendi şehrim için itiraz ediyorsam, diğer şehirler için eleştiri hakkına sahip olma hakkına sahibim, biraz.

Konya, “Selçuklu Merkezi” bilinir, Selçuklu Medeniyeti ile ilgili kaynaklara konu edinilir. Buna itirazımız söz konusu olmaz. Fakat şehri seven, şehrine meraklı bir kalem, Konya’ya dair , “Konya Osmanlı’nın Merkezi” dese, susmak icap eder mi? Kalkıp Konya’yı İstanbul dururken dile getirmek, çiğlik olmaz mı?

Geçen haftadan kalan dört kitabı merak edenlere not: Geziye çıkmadığım için şehirleri konu alan dört kitabımız, masamızda duruyor, şehir gezisine çıkınca verilmek üzere.

Pazar gününüz, huzurun eksik olmadığı hafta başını çağrıştırsın. Gelecek cumaertesi, yaşıyorsak, önemli bir durum olmaz ise yine sizinleyiz.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.