Özden Uzaklaşınca: Namaz Kılan Köleler mi Olacağız, Yoksa Gerçek Mümin mi Kalacağız?
Günümüz İslâm dünyasının manzarasına baktığımızda; belirli gün ve vakitlerde cami avlularının dolup taştığı, şekilsel dindarlığın görünür kılındığı ancak sosyal hayatta zulmün, tefrikanın ve geri kalmışlığın hüküm sürdüğü bir tabloyla karşılaşıyoruz. Peki, neden alnı secdeye giden milyonlarca insan yeryüzünde adaleti ve izzeti tesis edemiyor? Cevap acı ama nettir: İnanç ve îtikat ayarlarımızı kaybettik. Eğer bir toplumun ibadeti onu özgürleştirmiyor, ahlâkını güzelleştirmiyor ve kardeşine karşı kalbini yumuşatmıyorsa; o toplum "namazlı ve tesbihli bir köleler topluluğu" olma yolundadır.
1. İtikâdın Özü: Tevhid Sadece Bir Kelime Değildir
İslâm’da inanç, sadece "Allah vardır" demekten ibaret değildir. “Allah’tan başka ilâh yoktur” ikrârı, aynı zamanda; “O’ndan başka hiçbir insana, paraya, makama, moda akımına, siyasi lidere ya da markaya kul olmayacağım; O’ndan başka hiçbir mutlak otoriteye boyun eğmeyeceğim” demektir. Ne yazık ki bugün birçok Müslüman’ın dilinde tevhid var olsa da hayatında karşılığı yoktur. Müslümanların en büyük trajedisi, dillerindeki tevhid ile hayatlarındaki pratiklerin çelişmesidir.
Kur’an-ı Kerîm bu tehlikeye şöyle dikkat çeker:
"İnsanlardan öyleleri vardır ki, 'Allah’a ve âhiret gününe inandık' derler, halbuki inanmış değillerdir." (Bakara, 8)
Gerçek îtikat, kişiyi nefsinin, paranın veya zalim güçlerin kölesi olmaktan kurtarır. İmam Gazâlî’nin dediği gibi: "Kalp, Allah'ın nûruyla aydınlanmadıkça, beden ne kadar rükûya giderse gitsin, ruh hâlâ yerlerde sürünür." Yani dıştan ne kadar ibadet ederseniz edin; şayet içinizdeki korku, hırs ve bağımlılıklar devam ediyorsa, o namaz sizi gerçekten özgür kılmaz.
2. Parçalanmışlık: "Bir" Olmadıkça "Hiç" Olmak
İslâm dünyası bugün mezhep, meşrep ve ırk kavgalarıyla enerjisini tüketiyor. Aynı ülkede yaşayan iki kişi bile “ben senin gibi değilim” diyerek birbirine düşman kesiliyor. Enerjimizin büyük kısmı birbirimizi eleştirmekle, dışlamakla ve linç etmekle harcanıyor. Oysa İslâm, bir binanın tuğlaları gibi kenetlenmeyi emreder. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu durumu şöyle tarif etmiştir:
"Müminler birbirlerini sevmekte, birbirlerine acımakta ve birbirlerini korumakta bir vücûda benzerler. Vücûdun bir uzvu hasta olduğunda, diğer uzuvlar da uykusuzluk ve ateşle ona katılırlar." (Müslim, Birr 66)
Bir vücûdun azaları birbirine savaş açmışsa, o vücûdun ayakta kalması mümkün müdür? Bizler namazda aynı kıbleye dönüyor, ancak namazdan çıkınca birbirimize sırtımızı dönüyoruz. Bu parçalanmışlık; bizi sadece kendi öz değerlerimizden koparıp birbirimize yabancılaştırmakla kalmıyor; aynı zamanda dış güçlerin de iştahını kabartarak bizi sömürge ruhlu bir 'köleler topluluğu' hâline getiren asıl süreci besliyor.
3. Tarihî Gerçeklik: İzzetten Zilletin Eşiğine
Tarih şahittir ki Müslümanlar; ne zaman îman şuûrunu aslıyla buluşturup bilime, adalete ve birliğe yöneldilerse dünyaya medeniyet öncülüğü yapmışlardır. Endülüs’teki eşsiz kütüphaneler, Abbasî dönemindeki bilimsel zirveler ve Osmanlı’nın kuruluş harcındaki o güçlü adalet anlayışı; hep bu köklü duruşun somut meyveleridir.
Endülüs’te, Abbasîler’de veya Osmanlı’nın yükselişindeki temel itici güç; 'İ'lây-ı Kelimetullâh', yani Allah’ın adını ve adaletini yüceltme davasıydı. Ancak ne zaman ki din sadece şekilsel bir ritüele, ruhsuz bir geleneğe dönüştü; işte o zaman gerileme başladı. İbn Haldun'un Mukaddime’sinde belirttiği gibi: "Mağlup olanlar, galip olanları taklit etmeye başladıklarında özgürlüklerini ve benliklerini kaybederler."
Bugünün modern köleliği de aynı mantıkla işliyor: Zincirler yok ama zihinler prangalı. Tüketim çılgınlığı, yabancı ideolojiler ve “Batı gibi olursak kurtuluruz” yanılgısı bizi özümüzden uzaklaştırıyor. Modern kölelik; zihinsel bağımlılık, tüketim hırsı ve itikâdî savrulmalarla hüküm sürüyor.
4. Fabrika Ayarlarına Dönüş: Kurtuluş Reçetesi
Müslümanların "namazlı köleler" olmaktan kurtulup yeniden "hür müminler" olabilmesi için şu üç temel esasa âcîlen dönmesi şarttır:
• Şuur (Bilinçli Îman): Namazın sadece bedensel bir ritüel değil; her türlü esarete karşı bir direniş ve her türlü kirlenmeye karşı bir arınma olduğunu kavramak. Secde ederken; 'Yâ Rabbi! Alnımı sadece Sana eğiyor, irademi Senden başka hiçbir güce, makama veya hırsa teslim etmiyorum' bilincini kalbe mühürlemek."
• Vahdet (Birlik): İhtilafları bir zenginlik olarak görüp, temel esaslarda (Kur'an ve Sünnet) birleşmek. Mezhep, tarikat ve ırk kavgalarını bir kenara bırakarak; “Kardeşim farklı düşünüyor” diye dışlamak yerine, “Nasıl daha güçlü olabiliriz?” sorusuna odaklanmak.
• Liyâkât ve Aksiyon (Bilgi + Eylem): Sadece sözle duâ etmek yetmez; bilim, teknoloji, eğitim ve adalet yolunda çaba sarf etmek "fiili duâ"dır. Gençlerimizi nitelikli ve ahlâklı yetiştirmek, üretmek, îcat etmek, adil ticaret yapmak ve zulme karşı gerçek hayatta dimdik durmak zorundayız.
Alnımız secdedeyken kalbimiz dünyevî çıkarlarda, aklımız hilede, rûhumuz ise tefrikadaysa; kıldığımız namaz bizi sadece oyalar. Gerçek bir îman; insana izzet, şeref ve özgürlük getirir. Ya inandığımız gibi yaşayıp birleşeceğiz ya da başkalarının yazdığı senaryolarda figüran, yani "tesbihli köleler" olarak kalmaya devam edeceğiz.
Seçim bizim, hüküm ise Allah’ındır.
Mithat Güdü
Emekli İmam Hatip ve Gazeteci-Yazar