18 Kasım 2026 KonyaParçalı Bulutlu 8°
Dolar50,4887+0,05%Euro55,5613-0,02%Gram Altın6.243,04+0,10%
Son Dakika

EMEKLİNİN HAKKI BÜTÇE HESABINA KURBAN EDİLMEMELİ!

InShot_20261117_232720464

EMEKLİNİN HAKKI BÜTÇE HESABINA KURBAN EDİLMEMELİ!

Merhum Necmettin Erbakan'ın başbakanlığı döneminde çalışanlara ve emeklilere yönelik gerçekleştirilen yüksek oranlı maaş artışları bugün de hafızalardaki yerini koruyor...

Emeklilerin gözü kulağı yapılacak zam açıklamalarında… Her gün yeni bir oran, yeni bir hesaplama, yeni bir beklenti gündeme geliyor. Kimi enflasyon farkını hesaplıyor, kimi refah payından söz ediyor, kimi de bütçe imkânlarını gerekçe göstererek beklentileri sınırlamaya çalışıyor.

Emeklinin meselesi artık yalnızca maaş meselesi değil, insanca yaşama meselesidir.

Ay sonunu getirebilmek için temel ihtiyaçlarından vazgeçen, pazar alışverişini en ucuz saatlere bırakan, torununa harçlık verirken bile kendi bütçesini düşünen bir emekli kitlesinden söz ediyoruz.

EMEKLİYE YAPILACAK ZAM, HESAP MAKİNESİNE SIĞDIRILAMAZ!

Emekli maaşları konuşulurken tartışmanın sürekli enflasyon oranlarına ve bütçe hesaplarına sıkıştırılması doğru değildir. Elbette ekonomik dengeler, mali disiplin ve bütçe imkânları önemlidir. Ancak ekonomi yönetiminin görevi yalnızca rakamları denkleştirmek değil, ekonomik politikaların toplum üzerindeki sonuçlarını da gözetmektir.

Mesele birkaç puanlık artışla beklentileri yönetmek değil, emeklinin alım gücünü kalıcı biçimde iyileştirecek adil bir çözüm ortaya koymaktır.

2023'TEKİ 8 BİN 77 TL'LİK SEYYANEN ZAM NEDEN EMEKLİDEN ESİRGENDİ?

Emeklilerin bugün yaşadığı gelir adaletsizliğinin önemli başlıklarından biri de 2023 yılında memurlara verilen seyyanen zamdır.

Hatırlanacağı üzere Temmuz 2023'te görevdeki memurlara aylık 8 bin 77 TL tutarında ilave ödeme yapılmaya başlandı. Ancak görevdeki memurlara yapılan bu ilave ödeme, memur emeklilerinin aylıklarına aynı tutarda ve aynı yöntemle yansıtılmadı. Böylece çalışan memurlarla emekli memurlar arasında önemli bir gelir farklılığı ortaya çıktı.

Üstelik bu ödeme, memur maaş katsayısına bağlı bir tutar üzerinden belirlendiği için sonraki katsayı artışlarıyla birlikte büyüdü. Dolayısıyla söz konusu ödemenin emekli aylıklarına aynı yöntemle yansıtılmaması nedeniyle oluşan gelir farkı da yıllar içerisinde genişledi.

Temmuz-Aralık 2026 dönemi itibarıyla yapılan hesaplamalarda, 2023'teki 8 bin 77 TL'lik seyyanen ödemenin bugünkü brüt karşılığı yaklaşık 25 bin 150 TL seviyesine ulaşmıştır.

Öyleyse çözüm de bellidir: Memur emeklilerine, görevdeki memurlara verilen seyyanen ödemenin bugünkü ekonomik karşılığı esas alınarak yaklaşık 25 bin 150 TL düzeyinde bir seyyanen artış yapılmalıdır.

Bu talep, emeklilere yeni bir ayrıcalık tanınmasını istemek değildir. Aynı kamu hizmetine yıllarını vermiş insanlar arasındaki gelir farklılığının giderilmesini ve hakkaniyetin yeniden tesis edilmesini istemektir.

2023 yılında başlayan bu farklılık, aradan geçen yıllar boyunca devam etti. Emekli, söz konusu seyyanen ödemenin aynı tutarda ve aynı yöntemle aylığına yansıtılmasından yararlanamadı. Üstelik bu ödemenin sonraki maaş düzenlemeleriyle büyüyen etkisi de çalışan memurların gelirlerine yansırken emekli memurların aylıklarına aynı şekilde yansımadı.

Adaletin gereği, geçmiş dönemde oluşan kayıpların da hesaplanması ve hakkaniyetli bir yöntemle telafi edilmesidir. Bu nedenle 2023 yılından itibaren oluşan birikmiş gelir kaybı değerlendirilmeli ve geçmişe dönük toplu ödeme konusu da ciddi biçimde ele alınmalıdır.

ZAM YAPMAK YETMEZ, PİYASAYI DA DENETLEMEK GEREKİR!

Emeklinin geçim mücadelesinde gözden kaçırılmaması gereken bir başka önemli mesele de piyasalardaki fiyat hareketleridir.

Ne yazık ki ülkemizde maaş artışları henüz açıklanmadan veya açıklanır açıklanmaz bazı ürünlerin etiketlerinde dikkat çekici fiyat değişiklikleri yaşanabiliyor. Daha emeklinin cebine girmemiş olan zam, kimi zaman daha ilk günlerde market raflarındaki, pazardaki, kira ve çeşitli hizmet kalemlerindeki fiyat artışlarıyla etkisini yitiriyor.

Böyle bir ortamda yapılan maaş artışının emekliye ne kadar fayda sağlayacağı ciddi bir soru işaretidir.

Devlet bir taraftan emeklinin gelirini artırmaya çalışırken diğer taraftan piyasadaki haksız ve ölçüsüz fiyat artışlarının önüne geçmek zorundadır. Aksi hâlde bir eliyle verdiğini diğer eliyle geri alan bir ekonomik tablo ortaya çıkar.

Elbette her fiyat artışını fırsatçılık olarak nitelendirmek doğru değildir. Maliyetlerdeki gerçek yükselişlerin fiyatlara yansıması ekonomik hayatın doğal bir sonucudur. Ancak maliyet artışıyla açıklanamayan, zam beklentisini fırsata dönüştüren, piyasada yapay fiyat yükselişlerine neden olan uygulamalara kesinlikle müsamaha gösterilmemelidir.

Bunun için fiyat denetimleri göstermelik olmaktan çıkarılmalı; özellikle temel gıda, kira, ulaşım, enerji ve günlük tüketim ürünlerinde haksız fiyat artışlarına karşı etkin ve caydırıcı tedbirler alınmalıdır. Stokçuluk, fırsatçılık, yanıltıcı etiket uygulamaları ve piyasa dengesini bozan davranışlar kararlılıkla takip edilmelidir.

Üstelik denetim yalnızca zam dönemlerinde değil, yılın her döneminde sürdürülmelidir. Çünkü vatandaşın alım gücünü korumak, sadece maaşına zam yapmakla değil, o maaşla satın alabildiği ürün ve hizmetlerin fiyatlarını da makul seviyelerde tutmakla mümkündür.

Şunu unutmamak gerekir: Emekliye 5 bin, 10 bin veya 25 bin lira ilave ödeme yapmak tek başına çözüm değildir. Eğer piyasada denetimsizlik devam eder, fiyatlar maaş artışlarının ardından yeniden yükselirse yapılan zamların önemli bir bölümü daha emeklinin eline geçmeden eriyip gidecektir.

Sık sık bütçe imkânlarından söz ediliyor. Daha yüksek bir artışın ilave kaynak gerektireceği ifade ediliyor. Peki, bütün ekonomik yükün ne kadarını emeklinin omuzlarına bırakmak adildir?

Devletin kaynakları sınırlı olabilir. Fakat kaynakların nasıl dağıtılacağı bir tercih meselesidir. Hangi harcamaya öncelik verileceği, hangi alanlarda tasarrufa gidileceği ve toplumun hangi kesiminin ne ölçüde destekleneceği siyasi iradenin sorumluluğundadır.

Tasarruf denildiğinde ilk akla gelen kesim, hayatını zaten asgari imkânlarla sürdürmeye çalışan emekliler olmamalıdır. Kamu harcamalarında etkinlik, israfın önlenmesi, vergi adaletinin sağlanması ve gelir dağılımındaki dengesizliklerin giderilmesi de aynı kararlılıkla gündeme alınmalıdır.

Bütçe dengesi önemlidir; ancak sosyal devletin varlık sebebi de ekonomik imkânları toplumun ihtiyaçları doğrultusunda adil biçimde kullanmaktır.

Emeklilerin yaşadığı ekonomik sıkıntı, yalnızca milyonlarca insanın mutfağını ilgilendirmiyor. Aynı zamanda toplumun devlete duyduğu güveni, siyasi istikrarı ve sosyal barışı da doğrudan etkiliyor.

Geçim sıkıntısı büyüdükçe kırgınlıklar artıyor, beklentiler karşılanmadıkça toplumsal memnuniyetsizlik derinleşiyor. Emeklinin kendisini unutulmuş ve değersiz hissetmesi, hiçbir siyasi iktidarın görmezden gelebileceği bir durum değildir.

Bugün emeklisine sahip çıkmayan bir yönetim, yarın toplumsal desteğin zayıflamasıyla karşı karşıya kalabilir. Çünkü insanlar yalnızca kendilerine anlatılan ekonomik hedeflere değil, kendi hayatlarında hissettikleri iyileşmeye bakarlar.

Siyasi rakiplerin emekli mağduriyetini gündeme taşıması da bu gerçeği değiştirmez. İktidarın yapması gereken, meseleyi siyasi polemiklere bırakmadan çözüm üretmektir.

GEÇMİŞTEKİ ÖRNEKLER, BUGÜNÜN TARTIŞMALARINA IŞIK TUTMALI!

Türkiye'nin siyasi ve ekonomik tarihinde çalışanlara ve emeklilere yönelik yüksek oranlı ücret artışlarının uygulandığı dönemler yaşanmıştır. Bu dönemlerin ekonomik sonuçları elbette kendi şartları içerisinde değerlendirilmelidir. Ancak geçmişte yapılan ücret iyileştirmeleri, bugün de emeklinin gelir seviyesinin yükseltilmesinin imkânsız olmadığını gösteren önemli tecrübelerdir.

Rahmetli Necmettin Erbakan'ın başbakanlığı döneminde gerçekleştirilen yüksek oranlı maaş artışları da bu çerçevede hatırlanmaktadır. Elbette bugünün ekonomik şartları geçmişle birebir aynı değildir. Fakat geçmişteki uygulamalardan çıkarılacak temel ders şudur: Ekonomi yönetiminde tercihler, toplumun hangi kesimine öncelik verildiğini açıkça ortaya koyar.

İKTİDARIN ÖNÜNDE BİR TERCİH VAR!

Bugün iktidarın önünde iki seçenek bulunuyor: Emeklinin beklentilerini sınırlı artışlarla geçiştirmek ya da meselenin büyüklüğüne uygun, kalıcı ve tatmin edici bir çözüm ortaya koymak.

Bunun için yalnızca enflasyon farkı üzerinden hesap yapmakla yetinilmemeli; refah payı, seyyanen artış ve emekliler arasındaki gelir dengesizlikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle memur emeklilerine 2023 yılında aynı tutarda ve aynı yöntemle yansıtılmayan seyyanen ödemenin bugünkü brüt karşılığı olan yaklaşık 25 bin 150 TL düzeyinde bir artış sağlanması yönünde adım atılmalıdır. Ayrıca geçmiş dönem kayıplarının hesaplanarak hakkaniyetli bir yöntemle telafi edilmesi de gündeme alınmalıdır. Diğer emekli gruplarının gelir kayıpları ve ihtiyaçları da kendi koşulları içerisinde adil biçimde ele alınmalıdır.

Bunun yanında, yapılacak zamların piyasa fiyatlarındaki kontrolsüz artışlarla etkisiz hâle gelmesine izin verilmemelidir. Gelir artışı ile fiyat denetimi birbirini tamamlayan iki temel politika olarak ele alınmalıdır.

Sözün özü; emekliye yapılacak zam, sıradan bir maaş düzenlemesi olarak görülmemelidir. Bu mesele, yılların emeğine gösterilecek vefanın, sosyal adaletin ve devlet-vatandaş ilişkisindeki güvenin sınavıdır.

Emeklinin sofrası küçülürken bütçe tablolarının büyümesi, başarı olarak sunulamaz. Emeklinin cebine konulan para, fırsatçıların ve haksız fiyat artışlarının insafına bırakılamaz. Maaşa zam yapmak kadar, o zammın satın alma gücünü korumak da devletin görevidir.

Emekliye zam, geçmişin kayıplarına telafi, piyasaya denetim ve ekonomiye adalet… Gerçek sosyal devlet anlayışı ancak bu üçü birlikte hayata geçirildiğinde anlam kazanır.

Mithat Güdü
Emekli İmam Hatip / Gazeteci - Yazar

Okuyucu Yorumları

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Yazarın Diğer Yazıları