YOLDAN ÖNCE, YOLUN İŞARETLERİNİ ANLAMAK GEREKİR

1000728345

Seyyid Kutub'un Yoldaki İşaretler adlı eseri, insanın îmanıyla hayatı arasındaki ilişkiyi, Kur'an'ın birey ve toplum hayatındaki belirleyici konumunu ve Müslümanın taşıdığı sorumluluğu ele alan önemli düşünce eserlerinden biridir.

Eserde öne çıkan tevhid, kulluk, Kur'an merkezli hayat, cahiliye anlayışı, Allah'ın hâkimiyeti ve Kur'an neslinin yeniden inşası gibi kavramlar, yazarın temel düşünce çizgisini oluşturur. Kutub, bu kavramlar üzerinden Müslümanın yalnızca inandığını söyleyen değil, inancını düşüncesine, ahlâkına ve hayatına yansıtan bir insan olması gerektiğini vurgular.

İmam Hatip Lisesi yıllarında büyük bir ilgi ve beğeniyle okuduğum bu eseri, aradan geçen yılların ardından bir kez daha dikkatle okuyarak yeniden değerlendirmek istedim. Amacım, eserde ortaya konulan düşünceleri Kur'an-ı Kerim ve sahih sünnetin ölçüleri çerçevesinde değerlendirerek okuyucularımızla paylaşmaktır.

İSLÂM'I YAŞAMAK MI, YOKSA SADECE MÜSLÜMAN OLDUĞUNU SÖYLEMEK Mİ?

İnsanlığın en büyük çıkmazlarından biri, hakikati bilmemesi değil; bildiği hakikati hayatına taşımaktan uzaklaşmasıdır.

Bazen insanın durup kendisine, yaşadığı topluma ve içinde bulunduğu zamana dışarıdan bakması gerekir. Çünkü alışkanlıklar, zamanla yanlışları normalleştirir; yanlışlar normalleştikçe de insan, neyi kaybettiğinin farkına bile varamaz.

Bugün üzerinde düşünmemiz gereken en önemli meselelerden biri şudur: Biz gerçekten inandığımız gibi mi yaşıyoruz, yoksa yaşadığımız gibi inanmanın yollarını mı arıyoruz?

Seyyid Kutub'un Yoldaki İşaretler adlı eseri, insanı tam da bu sorularla yüzleştiren bir düşünce dünyasının kapısını aralar.

Kutub'un üzerinde durduğu temel meselelerden biri, İslâm'ın yalnızca ibadetlerle ve kimlik beyanıyla sınırlı bir inanç olmadığı; insanın bütün hayatını kuşatan bir kulluk ve yaşam anlayışı olduğudur. İslâm; insanın düşüncesini, ahlâkını, davranışlarını, ilişkilerini ve hayata bakışını şekillendiren bir inanç ve yaşam anlayışıdır.

Çünkü îman, yalnızca dilin söylediği bir söz değil, hayatın her alanında kendisini göstermesi gereken bir hakikattir.

Peki, bugün îman ettiğimizi söylediğimiz değerler hayatımızın neresinde?

KUR'AN, SADECE OKUNMAK İÇİN DEĞİL, YAŞANMAK İÇİN İNDİRİLDİ

Kur'an-ı Kerim'i okumak elbette ibadettir. Onu dinlemek, ezberlemek ve öğrenmek de büyük bir nimettir. Ancak Kur'an'ın insana yüklediği sorumluluk bunlarla sınırlı değildir.

Kur'an, insanın hayatına yön vermek, ona doğruyu yanlıştan ayırmayı öğretmek, ahlâkını güzelleştirmek ve Rabbine karşı sorumluluğunu hatırlatmak için gönderilmiştir.

Bir insan Kur'an okuyabilir; fakat onun emir ve öğütlerini hayatına yansıtma konusunda duyarsız kalabilir. Âyetleri ezberleyebilir ama adaleti gözetmeyebilir. Dînin hükümlerini anlatabilir ama kendi hayatında merhameti, dürüstlüğü ve hakkaniyeti ihmâl edebilir.

İşte burada önemli bir çelişki ortaya çıkar: Dîni bilmek başka, bildiği dînî hakikatleri yaşamak başkadır.

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

"Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük bir gazap sebebidir." (Saff, 61/2-3)

Bu âyet, öncelikle söz ve davranış arasındaki tutarsızlığa dikkat çeker.

Öyleyse mesele yalnızca ne kadar bildiğimiz değil, bildiklerimizin ne kadarını hayatımıza taşıdığımızdır.

CAHİLİYE SADECE TARİHTE KALMIŞ BİR DÖNEM MİDİR?

Seyyid Kutub'un eserinde dikkat çektiği önemli kavramlardan biri de cahiliyedir.

Cahiliye denildiğinde çoğu insanın aklına İslâm öncesi Arap toplumu gelir. Oysa Kutub bu kavramı yalnızca tarihsel bir dönemle sınırlı görmez; Allah'ın rehberliğinden uzaklaşan düşünce ve hayat anlayışlarını da bu çerçevede değerlendirir.

Bu yaklaşım üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir noktaya işaret eder: İnsan, teknolojide ilerleyebilir, bilimde büyük mesafeler alabilir, şehirler kurabilir, dünyayı değiştirebilir. Fakat bütün bunlar onun ahlâken de ilerlediği anlamına gelmez.

Bugün bilgiye ulaşmak kolaylaşmış olabilir ama hikmete ulaşmak aynı ölçüde kolaylaşmamıştır.

İletişim araçları gelişmiş olabilir ama insanlar arasındaki samimiyet zayıflamış olabilir. Hukuk sistemleri kurulmuş olabilir ama adalet duygusu yara almış olabilir. İnsan haklarından söz edilebilir ama güçsüzün hakkı güçlü karşısında korunamayabilir.

Demek ki medeniyet yalnızca binaların yüksekliğiyle, teknolojinin gelişmişliğiyle veya ekonomik gücün büyüklüğüyle ölçülemez.

Asıl medeniyet, insanın insan olarak değerini koruyabildiği yerde başlar.

ALLAH'A KULLUK, HAYATIN HER ALANINDA TESLİMİYETTİR

Tevhid, Allah'ın birliğine inanmanın ötesinde, O'na kulluğu hayatın bütün alanlarında esas almayı gerektirir. Aynı zamanda insanın kulluk bilincini hayatının merkezine yerleştirmesidir.

Müslüman, yalnızca namaz kılarken, duâ ederken veya camide bulunduğu zaman Allah'ın huzurunda olduğunu hatırlayan insan değildir.

O; ticaretinde, ailesinde, komşuluğunda, görevinde, alışverişinde, konuşmasında ve insanlarla ilişkilerinde de Allah'a karşı sorumlu olduğunu bilen insandır.

Bir Müslüman namaz kılıp alışverişinde hile yapıyorsa, oruç tutup insanlara zulmediyorsa, din adına konuşup kul hakkını gözetmiyorsa burada ciddî bir muhasebeye ihtiyaç vardır.

Çünkü ibadet ile ahlâk birbirinden koparılamaz.

Allah Resûlü'nün (s.a.v.) şu hadis-i şerifi bu hakikati ne güzel anlatır:

"Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir." (Buhârî, Îmân, 4; Müslim, Îmân, 64)

Öyleyse Müslümanlığımızın ölçüsünü yalnızca dış görünüşümüzde değil, insanlara nasıl davrandığımızda da aramalıyız.

DEĞİŞİM, ÖNCE İNSANIN KENDİSİNDE BAŞLAMALIDIR

Toplumun düzelmesini istiyoruz. Adaletin hâkim olmasını, insanların birbirine saygı göstermesini, ahlâkî değerlerin korunmasını ve dînî hassasiyetlerin güçlenmesini arzuluyoruz.

Fakat çoğu zaman değişimin ilk adımını kendimizde aramıyoruz.

Herkes başkasının yanlışını görüyor, başkasının kusurunu konuşuyor, başkasının değişmesini bekliyor.

Peki, insan kendi nefsini ne zaman hesaba çekecek?

Kendi davranışlarımızı sorgulamadan toplumu sorgulamak ne kadar anlamlıdır?

Kendi ailemizde adaleti sağlayamıyorsak, insanlara karşı merhametli davranamıyorsak, emanete riayet etmiyorsak, dilimizi yalandan ve gıybetten koruyamıyorsak nasıl daha adil bir toplumun özlemini taşıyabiliriz?

Kur'an-ı Kerim bu konuda son derece açık bir ölçü ortaya koyar:

"Şüphesiz ki bir toplum, kendilerinde bulunanı değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez." (Ra'd, 13/11)

Değişim, önce insanın kendi kalbinde, düşüncesinde ve davranışlarında başlamalıdır.

Elbette toplumsal sorunlar yalnızca bireysel ahlâkla açıklanamaz. Adaletli kurumlara, doğru yönetime, sağlam hukuka ve toplumsal sorumluluğa da ihtiyaç vardır. Ancak bunların inşasında ahlâklı ve sorumluluk sahibi insanların yetişmesi vazgeçilmezdir.

MÜSLÜMAN OLMAK, DÜNYADAN KOPMAK DEĞİL; DÜNYAYA DEĞER KATMAKTIR

İslâm'ın istediği insan, toplumdan kaçan, insanlarla bağlarını koparan, dünyayı bütünüyle değersiz gören bir insan değildir.

Tam tersine; yaşadığı toplumun sorunlarına duyarlı, haksızlık karşısında sessiz kalmayan, mazlumun yanında duran, yetimin başını okşayan, yoksulu gözeten, komşusunun hakkını koruyan ve insanlara faydalı olmaya çalışan insandır.

Seyyid Kutub'un üzerinde durduğu Kur'an nesli düşüncesi de Kur'an'ın rehberliğinde yetişen, inancını hayatına taşıyan ve yaşadığı topluma örnek olabilen insan tipini gündeme getirir.

Buradan çıkaracağımız önemli bir ders vardır: İslâm'ı temsil etmek, insanlara sürekli Müslüman olduğumuzu anlatmakla değil, Müslümanca bir hayatın nasıl yaşanabileceğini davranışlarımızla göstermekle mümkündür.

İnsanlar bizim sözlerimizden önce davranışlarımıza bakarlar.

Dürüstlüğümüzü, merhametimizi, adaletimizi, vefamızı ve emanete bağlılığımızı görürler.

Bazen bir insanın sergilediği güzel ahlâk, sayfalarca anlatılan sözden daha etkili olabilir.

YOLU BİLMEK YETMEZ, O YOLDA YÜRÜMEK GEREKİR

Seyyid Kutub'un Yoldaki İşaretler kitabı bize önemli bir soruyu yeniden düşündürüyor: İslâm'ı hayatımızın neresine yerleştirdik?

Onu yalnızca konuştuğumuz bir din hâline mi getirdik, yoksa kararlarımızı, davranışlarımızı ve tercihlerimizi belirleyen bir hayat rehberi olarak mı görüyoruz?

Bugün ihtiyacımız olan şey, birbirimizi kolayca suçlamak, insanları îmanları üzerinden yargılamak veya kendimizi başkalarından üstün görmek değildir.

İhtiyacımız olan şey; Kur'an'ı daha iyi anlamak, sünneti doğru öğrenmek, îmanımızı sağlamlaştırmak, ahlâkımızı güzelleştirmek ve dînin bizden istediği sorumlulukları yerine getirmektir.

Unutmayalım ki hakikati temsil etmek, başkalarının yanlışlarını saymakla değil, kendi hayatımızda doğruyu yaşamakla mümkündür.

Müslümanlık bir iddia değil, bir sorumluluktur. Bir kimlik değil yalnızca, aynı zamanda bir ahlâk ve kulluk şuurudur.

Çünkü mesele, yolda hangi işaretlerin bulunduğunu bilmek değil; o işaretlerin gösterdiği istikâmette yürüyebilmektir.

Ve belki de bugün hepimizin kendisine sorması gereken en önemli soru şudur:

Biz İslâm'ı gerçekten hayatımızın merkezine mi koyduk, yoksa hayatımızın uygun gördüğümüz yerlerine mi yerleştirdik?

Mithat Güdü
Emekli İmam Hatip / Gazeteci - Yazar